Giả sử có hai con đường mòn cùng xuất phát từ một chân núi và đều dẫn tới đài ngắm cảnh. Trên bản đồ, tuyến A trông ngắn hơn, còn tuyến B uốn một đoạn vòng. Người bạn nói rằng tuyến A chắc chắn đỡ mất sức hơn. Nhưng bạn lại nhận ra chỗ tuyến A đi qua có các đường đồng mức gần như chen sát vào nhau.
Trên bản đồ, độ dài tuyến đường và độ dốc là hai loại thông tin khác nhau. Muốn nói rõ hai con đường này khác nhau ở đâu, trước hết phải học xem bản đồ đã vẽ ra những gì. Bài địa lý lớp 7 tập một cung cấp một bộ phương pháp tìm bằng chứng ngay trên bản đồ.
Trước hết, hiểu rõ tấm bản đồ trong tay trả lời được điều gì
Ở bài 2, học sinh trước tiên làm quen với quả địa cầu và lưới kinh – vĩ tuyến, sau đó học đọc bản đồ bằng tỉ lệ, phương hướng và chú giải. Lưới kinh – vĩ tuyến có thể cho biết vị trí của một địa điểm trên Trái Đất. Để xác định ngã rẽ ở chân núi hướng về phía nào, hay hai điểm trên bản đồ cách nhau bao xa, thì cần đọc dấu chỉ phương hướng và tỉ lệ của tấm bản đồ đang có. Với tỉ lệ 1∶10.000, 1 cm trên bản đồ tương ứng với 100 m trên mặt đất. Đường vòng có thể được ước lượng độ dài theo nhiều đoạn ngắn. Bài 2《Nền tảng của ngôi nhà Trái Đất – Lưới kinh vĩ tuyến và ứng dụng bản đồ》
Chú giải cũng liên quan đến việc phán đoán. Những nét vẽ tương tự nhau có thể lần lượt biểu thị đường nhỏ, sông ngòi hoặc ranh giới hành chính. Hãy nhận rõ ý nghĩa của nét vẽ trước, rồi men theo nó để tìm ngã rẽ tiếp theo.
Sườn núi lưu lại trên một tờ giấy phẳng như thế nào
Một đường đồng mức nối các điểm có cùng độ cao so với mực nước biển. Trên cùng một tấm bản đồ có khoảng cao đều cố định, các đường càng sát nhau thì có nghĩa là cùng một mức thay đổi độ cao diễn ra trong một khoảng cách ngang càng ngắn, và mặt dốc cũng càng dốc. Khi xem tuyến đường lên núi, có thể quan sát dọc theo hướng đi xem các đường đồng mức liền nhau cách nhau bao xa, rồi so sánh đoạn nào tập trung phần leo cao nhất.
Chỉ cần giấy và bút là có thể luyện tập. Hãy vẽ bốn vòng đường đồng mức có kích thước khác nhau, cao dần từ ngoài vào trong, sao cho khoảng cách ở phía bên trái sít nhau còn phía bên phải thưa ra. Sau đó vẽ hai tuyến đường từ hai phía lên tới đỉnh. Cả hai con đường đều đạt tới cùng một độ cao, nhưng khoảng cách giữa các đường trên hình sẽ cho bạn biết chúng phân bố phần leo cao ở đâu.
Mang cùng phương pháp đọc bản đồ ấy tới những nơi rộng lớn hơn
Bài 3 mở rộng tầm nhìn từ một ngọn núi ra các châu lục, đại dương và mảng kiến tạo. Có thể tìm ranh giới các mảng trên bản đồ trước, rồi xem bài học giải thích sự thay đổi biển – lục bằng tách giãn và nén ép như thế nào. Bài 4 chuyển sang hai loại bản đồ khác. Ký hiệu thời tiết giúp người đọc hiểu tình trạng thời tiết trong thời gian ngắn, còn bản đồ phân bố nhiệt độ và lượng mưa giúp so sánh đặc điểm khí hậu trong thời kỳ dài hơn. Các bản đồ trông đều mô tả một nơi nào đó, nhưng khi đọc cần phân biệt trước hết thang thời gian riêng của từng loại. Bài 3《Sự thay đổi biển – lục》 · Bài 4《Sự tiến hóa của khí quyển》
Từ địa hình suy ra cách con người sống ở nơi ấy
Phần mở đầu dùng ruộng bậc thang Nguyên Dương để nói về quan hệ giữa con người và môi trường. Khi xem một bức ảnh ruộng bậc thang, có thể men theo sườn dốc từ trên cao xuống thấp để tìm rừng, làng bản và ruộng đồng, rồi tự hỏi nước được dẫn tới ruộng theo địa thế như thế nào. Bài 5 mở rộng cách quan sát này tới các khu dân cư. Những ngôi làng trải dài theo sông và những ngôi làng lan rộng ra bốn phía trên khoảng đất bằng phẳng rộng mở sẽ để lại những dấu vết không gian khác nhau. Bài 1《Mở ra cánh cửa địa lý》 · Bài 5《Địa lý nhân văn》
Khóa học tiếng Trung giản thể này phù hợp cho học sinh lớp 7 học trước hoặc ôn lại, cũng có thể là điểm khởi đầu để phụ huynh cùng con đọc bản đồ. Hãy mở tới bài 2, thử chỉ cho người khác thấy đoạn đường đồng mức sít nhau nhất, rồi nói xem nó liên quan thế nào tới đoạn dốc gặp phải khi lên núi. Vào khóa học GEOG701A-PEP-CN