【人教版】Sinh học THPT Bắt buộc Tập 1

📚 Tổng Quan Nội Dung

Khóa học này dựa trên sách giáo khoa Sinh học lớp 10 (phiên bản Giáo dục Nhân dân) tập 1, thông qua việc tìm hiểu sâu về các phân tử cấu tạo nên tế bào, cấu trúc cơ bản, sự vận chuyển vật chất, cung cấp và sử dụng năng lượng, cũng như quá trình sống, đưa học sinh bước vào thế giới vi mô của sinh học, xây dựng quan điểm vật chất và hệ thống về sự sống.

Khám phá những bí ẩn phân tử về nguồn gốc và vận hành của sự sống, nắm vững kiến thức sinh học cốt lõi ở bậc trung học phổ thông.

Tác giả: Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Chương trình Sách giáo khoa Sinh học, Viện Nghiên cứu Chương trình và Sách giáo khoa, Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân

Lời cảm ơn: Đã được Hội đồng Chuyên gia Sách giáo khoa Quốc gia thông qua năm 2019; Giải Nhất cuộc thi Giải thưởng Xây dựng Sách giáo khoa Toàn quốc lần thứ nhất

🎯 Mục Tiêu Học Tập

1. Thừa nhận tế bào là đơn vị cơ bản của hoạt động sống, hiểu được các cấp độ cấu trúc của hệ thống sống.
2. So sánh tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực, khái quát tính thống nhất của tế bào; nắm vững ứng dụng của phương pháp quy nạp hoàn toàn và quy nạp không hoàn toàn.
3. Nắm vững kỹ năng vận hành kính hiển vi vật kính cao, quan sát và mô tả hình thái cấu trúc của các tế bào khác nhau.
4. Trình bày các nguyên tố và hợp chất chính cấu tạo nên tế bào, giải thích tính thống nhất và khác biệt giữa thế giới sinh vật và thế giới vô sinh tự nhiên.
5. Giải thích vai trò quan trọng của nước và muối khoáng trong các hoạt động sống của tế bào.
6. Phân biệt các loại đường (cacbohidrat) và lipid cùng chức năng của chúng trong cung cấp năng lượng và cấu trúc.
7. Giải thích mô hình khảm lỏng của màng tế bào, và có thể kể lại quá trình khám phá thành phần và cấu trúc của màng tế bào dựa trên các sự kiện lịch sử khoa học.
8. Phân biệt cấu trúc và chức năng của các bào quan khác nhau (như ti thể, lục lạp, v.v.), đồng thời nắm vững kỹ thuật ly tâm phân đoạn và quan sát bằng kính hiển vi vật kính cao.
9. Trình bày quá trình tổng hợp và vận chuyển protein tiết, hiểu ứng dụng của phương pháp đánh dấu đồng vị và ý nghĩa quan trọng của hệ thống màng sinh học trong các hoạt động sống.
10. Giải thích được nguyên lý của hiện tượng thẩm thấu, phân tích hiện tượng nước đi vào và ra khỏi hồng cầu động vật và tế bào thực vật.

🔹 Bài 1: Bài 1 - Tiếp cận Tế bào: Nhận thức Sự sống từ Góc nhìn Hệ thống

Tổng quan: Bài học này nhằm hướng dẫn học sinh xem xét lại tế bào từ góc nhìn hệ thống, xác lập quan niệm cốt lõi "tế bào là đơn vị cơ bản của hoạt động sống". Thông qua việc thảo luận về các cấp độ cấu trúc của hệ thống sống, tính đa dạng và thống nhất của tế bào (tế bào nhân sơ và nhân thực), thực hành quan sát kính hiển vi và sự hình thành học thuyết tế bào, học sinh sẽ nắm vững tư duy khoa học quy nạp và hiểu được mối liên hệ logic nội tại từ tế bào vi mô đến sinh quyển vĩ mô.

Kết quả học tập:

• Thừa nhận tế bào là đơn vị cơ bản của hoạt động sống, hiểu được các cấp độ cấu trúc của hệ thống sống.
• So sánh tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực, khái quát tính thống nhất của tế bào; nắm vững ứng dụng của phương pháp quy nạp hoàn toàn và quy nạp không hoàn toàn.
• Nắm vững kỹ năng vận hành kính hiển vi vật kính cao, quan sát và mô tả hình thái cấu trúc của các tế bào khác nhau.

🔹 Bài 2: Bài 2 - Các Phân tử Cấu tạo Tế bào: Cơ sở Vật chất của Hệ thống Sống

Tổng quan: Bài học này nhằm thảo luận về cơ sở vật chất cấu tạo nên tế bào, bao gồm tính thống nhất và khác biệt về nguyên tố từ thế giới vô sinh đến hệ thống sống. Tập trung giải thích cấu trúc và chức năng của sáu loại hợp chất chính: nước, muối khoáng, đường, lipid, protein và axit nucleic, đồng thời nhấn mạnh cốt lõi cấu trúc của các đại phân tử sinh học dựa trên khung cacbon, thông qua các thí nghiệm để phát hiện các thành phần hữu cơ chính trong mô sinh vật.

Kết quả học tập:

• Trình bày các nguyên tố và hợp chất chính cấu tạo nên tế bào, giải thích tính thống nhất và khác biệt giữa thế giới sinh vật và thế giới vô sinh tự nhiên.
• Giải thích vai trò quan trọng của nước và muối khoáng trong các hoạt động sống của tế bào.
• Phân biệt các loại đường (cacbohidrat) và lipid cùng chức năng của chúng trong cung cấp năng lượng và cấu trúc.

🔹 Bài 3: Bài 3 - Cấu trúc Cơ bản của Tế bào: Nhà máy Sống Tinh vi

Tổng quan: Bài học này đi sâu vào cơ sở cấu trúc của tế bào với tư cách là đơn vị cơ bản của hoạt động sống, bao gồm từ mô hình khảm lỏng của màng tế bào đến sự phân công hợp tác của các bào quan bên trong tế bào, cũng như vị trí trung tâm điều khiển của nhân tế bào. Thông qua việc học về quá trình tổng hợp vận chuyển protein tiết và khái niệm hệ thống màng sinh học, học sinh sẽ hiểu được cách các bộ phận khác nhau của tế bào hình thành nên một "nhà máy sống" tinh vi, phối hợp nhịp nhàng.

Kết quả học tập:

• Giải thích mô hình khảm lỏng của màng tế bào, và có thể kể lại quá trình khám phá thành phần và cấu trúc của màng tế bào dựa trên các sự kiện lịch sử khoa học.
• Phân biệt cấu trúc và chức năng của các bào quan khác nhau (như ti thể, lục lạp, v.v.), đồng thời nắm vững kỹ thuật ly tâm phân đoạn và quan sát bằng kính hiển vi vật kính cao.
• Trình bày quá trình tổng hợp và vận chuyển protein tiết, hiểu ứng dụng của phương pháp đánh dấu đồng vị và ý nghĩa quan trọng của hệ thống màng sinh học trong các hoạt động sống.

🔹 Bài 4: Bài 4 - Sự Vận chuyển Vật chất vào và ra khỏi Tế bào: Nghệ thuật Vận chuyển qua Màng

Tổng quan: Bài học này tập trung vào chức năng vận chuyển vật chất của màng tế bào, đặc biệt thảo luận về cách nước, các phân tử nhỏ, ion và các đại phân tử đi vào và ra khỏi tế bào. Thông qua hiện tượng thẩm thấu, thí nghiệm co nguyên sinh ở tế bào thực vật và so sánh các phương thức vận chuyển qua màng, làm rõ tế bào là một hệ thống mở, ranh giới của nó (màng tế bào) thông qua vận chuyển thụ động, vận chuyển chủ động và nhập bào - xuất bào, kiểm soát chính xác sự đi vào và đi ra của vật chất để duy trì hoạt động sống bình thường của tế bào.

Kết quả học tập:

• Giải thích được nguyên lý của hiện tượng thẩm thấu, phân tích hiện tượng nước đi vào và ra khỏi hồng cầu động vật và tế bào thực vật.
• Giải thích được đặc điểm của vận chuyển thụ động (khuếch tán tự do và khuếch tán có sự hỗ trợ) và vận chuyển chủ động, đồng thời phân biệt cơ chế hoạt động của protein mang và protein kênh.
• Trình bày được quá trình nhập bào và xuất bào cùng ý nghĩa của chúng đối với sự vận chuyển các đại phân tử.

🔹 Bài 5: Bài 5 - Cung cấp và Sử dụng Năng lượng trong Tế bào: Nguồn Động lực cho Hoạt động Sống

Tổng quan: Bài học này tập trung thảo luận về cách tế bào thực hiện các hoạt động trao đổi chất một cách hiệu quả và có trật tự thông qua xúc tác của enzyme, đồng thời phân tích sâu quá trình thu nhận năng lượng (quang hợp) và giải phóng năng lượng (hô hấp tế bào). Thông qua học tập, học sinh sẽ nắm được bản chất và đặc tính của chất xúc tác sinh học, hiểu logic chuyển hóa vật chất và năng lượng của hô hấp hiếu khí và hô hấp kỵ khí, đồng thời khám phá cơ sở cấu trúc của quang hợp và phản ứng của nó với các yếu tố môi trường, từ đó xây dựng quan điểm về vật chất và năng lượng của sự sống.

Kết quả học tập:

• Giải thích được nguyên lý enzyme làm giảm năng lượng hoạt hóa, và sử dụng phương pháp biến kiểm soát để thiết kế thí nghiệm đối chứng tìm hiểu đặc tính của enzyme.
• Trình bày được quá trình, điểm giống và khác nhau giữa hô hấp hiếu khí và hô hấp kỵ khí, cùng ứng dụng của chúng trong đời sống và sản xuất.
• Giải thích được các loại sắc tố trong lá xanh và chức năng của chúng, trình bày chi tiết các giai đoạn pha sáng và pha tối của quang hợp cùng các yếu tố ảnh hưởng.

🔹 Bài 6: Bài 6 - Hành trình Sống của Tế bào: Sinh trưởng, Phát triển và Tính Toàn năng

Tổng quan: Bài học này tập trung thảo luận về cách tế bào hoàn thành hành trình sống thông qua sự tăng sinh và biệt hóa. Nội dung bao gồm khái niệm cơ bản về chu kỳ tế bào, quá trình động của nguyên phân (so sánh sự khác biệt giữa động vật và thực vật), các yếu tố vật lý hạn chế sự lớn lên của tế bào, cũng như bản chất sinh học của sự biệt hóa tế bào và tính toàn năng. Thông qua học tập, học sinh sẽ hiểu được cách một sinh vật đa bào phát triển từ một hợp tử thành một cơ thể phức tạp và duy trì sự ổn định của vật chất di truyền.

Kết quả học tập:

• Giải thích được khái niệm chu kỳ tế bào và mô tả chính xác đặc điểm hành vi của nhiễm sắc thể trong các kỳ của nguyên phân.
• Thông qua dữ liệu thí nghiệm mô hình, làm rõ tỷ lệ diện tích bề mặt trên thể tích hạn chế sự lớn lên vô hạn của tế bào.
• Phân biệt được điểm giống và khác nhau của nguyên phân giữa tế bào động vật và tế bào thực vật, đồng thời nêu được đặc điểm của phân bào không tơ.