【人教版】Sinh học THPT - Tự chọn bắt buộc - Tập 1

📚 Tóm tắt nội dung

Khóa học này dựa trên sách giáo khoa Sinh học Chọn lọc Bắt buộc 1 của Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân, đi sâu vào môi trường bên trong và cân bằng nội môi của cơ thể người, điều hòa thần kinh, điều hòa thể dịch, điều hòa miễn dịch và điều hòa hoạt động sống của thực vật. Thông qua việc học tập cơ chế sinh lý và thí nghiệm nghiên cứu, bồi dưỡng tư duy khoa học và quan niệm về sự sống cho học sinh.

Khám phá bí ẩn của cân bằng sự sống, nắm vững cơ chế ổn định sinh học và điều hòa tinh vi.

Tác giả: Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân, Viện Nghiên cứu Giáo trình, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Sinh học Giáo trình

Lời cảm ơn: Được Ủy ban Chuyên gia của Ủy ban Giáo trình Quốc gia thông qua năm 2019

🎯 Mục tiêu học tập

1. Giải thích thành phần của môi trường bên trong và mối quan hệ tương hỗ giữa chúng, có thể nhận biết huyết tương, dịch mô và bạch huyết.
2. Khái quát các tính chất lý hóa của môi trường bên trong (áp suất thẩm thấu, độ pH, nhiệt độ) và quá trình trao đổi chất.
3. Giải thích khái niệm cân bằng nội môi, thông qua thí nghiệm suy đoán cơ chế duy trì pH ổn định của cơ thể.
4. Sử dụng sơ đồ phân tích và giải thích quá trình điều hòa phân cấp và điều hòa ngược của bài tiết hormone tuyến giáp.
5. Khái quát đặc điểm của điều hòa hormone, hiểu khái niệm cơ bản của điều hòa thể dịch.
6. So sánh điểm giống và khác nhau giữa điều hòa thần kinh và điều hòa thể dịch, giải thích cách chúng phối hợp với nhau.
7. Có thể mô tả chính xác thành phần của cơ quan miễn dịch, tế bào miễn dịch và các chất hoạt động miễn dịch, đồng thời làm rõ ba chức năng cơ bản của hệ thống miễn dịch.
8. Có thể vẽ sơ đồ quy trình của miễn dịch thể dịch và miễn dịch tế bào, đồng thời giải thích cách chúng phối hợp để loại bỏ tác nhân gây bệnh.
9. Vận dụng các nguyên lý miễn dịch học để giải thích cơ chế tác dụng của vắc xin, vấn đề thải ghép trong cấy ghép nội tạng và cơ chế xảy ra phản ứng dị ứng.

🔹 Bài 1: Môi trường bên trong cơ thể và cân bằng nội môi

Tổng quan: Thiết kế giảng dạy này bao gồm các nội dung cốt lõi về "Môi trường bên trong cơ thể và cân bằng nội môi" trong sinh học trung học phổ thông. Thông qua việc tìm hiểu mối quan hệ động giữa huyết tương, dịch mô và bạch huyết, học sinh sẽ hiểu được bản chất của môi trường bên trong là môi trường sống trực tiếp của tế bào, nắm vững các tính chất lý hóa và cơ chế điều hòa của nó. Bài học này tập trung làm rõ tầm quan trọng của việc duy trì cân bằng nội môi thông qua mạng lưới điều hòa "thần kinh - thể dịch - miễn dịch" đối với hoạt động sống.

Kết quả học tập:

• Giải thích thành phần của môi trường bên trong và mối quan hệ tương hỗ giữa chúng, có thể nhận biết huyết tương, dịch mô và bạch huyết.
• Khái quát các tính chất lý hóa của môi trường bên trong (áp suất thẩm thấu, độ pH, nhiệt độ) và quá trình trao đổi chất.
• Giải thích khái niệm cân bằng nội môi, thông qua thí nghiệm suy đoán cơ chế duy trì pH ổn định của cơ thể.

🔹 Bài 2: Điều hòa thần kinh

Tổng quan: Khóa học này nhằm giúp học sinh hiểu sâu về cơ sở cấu trúc, phương thức cơ bản và cơ chế dẫn truyền thông tin của điều hòa thần kinh. Thông qua học tập theo trình tự từ cấp độ tế bào (tế bào thần kinh và tế bào thần kinh đệm) đến cấp độ hệ cơ quan (hệ thần kinh trung ương và ngoại biên), rồi đến cấp độ chức năng (phản xạ, dẫn truyền xung động, điều hòa phân cấp và các chức năng cao cấp của não người), xây dựng hệ thống kiến thức hoàn chỉnh về điều hòa thần kinh, đồng thời chú ý đến tác hại của việc lạm dụng thuốc đối với sức khỏe thần kinh.

Kết quả học tập:

• --

🔹 Bài 3: Điều hòa thể dịch

Tổng quan: Bài học này tập trung giới thiệu cơ chế cốt lõi và các ví dụ sinh lý của điều hòa thể dịch. Thông qua phân tích logic bài tiết hormone tuyến giáp, học sinh sẽ hiểu được cơ chế điều hòa phân cấp và điều hòa ngược của hormone, đồng thời khái quát các đặc điểm như lượng nhỏ nhưng hiệu quả cao của hormone. Trên cơ sở đó, đi sâu tìm hiểu cách cơ thể thông qua sự phối hợp giữa điều hòa thần kinh và điều hòa thể dịch để kiểm soát chính xác nhiệt độ cơ thể, cân bằng nước và muối khoáng, từ đó duy trì cân bằng nội môi.

Kết quả học tập:

• Sử dụng sơ đồ phân tích và giải thích quá trình điều hòa phân cấp và điều hòa ngược của bài tiết hormone tuyến giáp.
• Khái quát đặc điểm của điều hòa hormone, hiểu khái niệm cơ bản của điều hòa thể dịch.
• So sánh điểm giống và khác nhau giữa điều hòa thần kinh và điều hòa thể dịch, giải thích cách chúng phối hợp với nhau.

🔹 Bài 4: Điều hòa miễn dịch

Tổng quan: Thiết kế giảng dạy này bao gồm thành phần, chức năng của hệ thống miễn dịch và vai trò cốt lõi của nó trong việc duy trì cân bằng nội môi của cơ thể. Tập trung tìm hiểu cơ chế phân tử và tế bào của miễn dịch đặc hiệu (miễn dịch thể dịch và miễn dịch tế bào), phân tích nguyên nhân gây rối loạn miễn dịch (ví dụ như phản ứng dị ứng), và giới thiệu ứng dụng thực tế của miễn dịch học trong tiêm chủng vắc xin và cấy ghép nội tạng.

Kết quả học tập:

• Có thể mô tả chính xác thành phần của cơ quan miễn dịch, tế bào miễn dịch và các chất hoạt động miễn dịch, đồng thời làm rõ ba chức năng cơ bản của hệ thống miễn dịch.
• Có thể vẽ sơ đồ quy trình của miễn dịch thể dịch và miễn dịch tế bào, đồng thời giải thích cách chúng phối hợp để loại bỏ tác nhân gây bệnh.
• Vận dụng các nguyên lý miễn dịch học để giải thích cơ chế tác dụng của vắc xin, vấn đề thải ghép trong cấy ghép nội tạng và cơ chế xảy ra phản ứng dị ứng.

🔹 Bài 5: Điều hòa hoạt động sống của thực vật

Tổng quan: Thiết kế giảng dạy này bao gồm lịch sử phát hiện auxin thực vật, sự tổng hợp, vận chuyển và phân bố, tác dụng sinh lý, cũng như các loại và chức năng của các hormone thực vật khác. Thông qua phân tích logic các thí nghiệm kinh điển, học sinh sẽ hiểu được cách thực vật điều chỉnh sự sinh trưởng và phát triển của chính mình thông qua các tín hiệu hóa học (hormone), đồng thời nắm vững tính hai mặt của tác dụng sinh lý auxin và ứng dụng của nó trong sản xuất nông nghiệp.

Kết quả học tập:

• Có thể nhận xét về tư duy thiết kế thí nghiệm của các nhà khoa học như Darwin, Went, khái quát quá trình phát hiện auxin.
• Làm rõ sự tổng hợp auxin, cơ chế vận chuyển có tính phân cực và quy luật phân bố trong cơ thể thực vật.
• Vận dụng tính hai mặt của tác dụng sinh lý auxin để giải thích các hiện tượng như ưu thế ngọn, và có thể nhận biết các chức năng chính của các hormone khác như gibberellin, ethylene.