【人教版】Sinh học THCS Lớp 7 Tập 2

📚 Tổng quan nội dung

Giáo trình này là sách giáo khoa môn Sinh học dành cho học sinh lớp 7 học kỳ 2, với chủ đề "Con người trong sinh quyển". Nội dung bao gồm nguồn gốc và sự tiến hóa của loài người, dinh dưỡng, hô hấp, tuần hoàn máu, bài tiết chất thải, điều hòa thần kinh và nội tiết, cũng như tác động của hoạt động con người đến môi trường sinh thái.

Khám phá nguồn gốc sự sống, giải mã cấu tạo cơ thể người, cùng xây dựng hệ sinh thái hài hòa.

Tác giả: Nhà xuất bản Giáo dục Nhân dân, Viện Nghiên cứu Chương trình Giáo dục, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Giáo trình Sinh học

Lời cảm ơn: Cuốn sách được biên soạn bởi nhiều nhà sinh vật học và giáo viên trực tiếp giảng dạy; hình ảnh do Chu Kinh, Phùng Diệu Hoa, Lưu Vi Cường, Đinh Hoàn Tân, Tân Thái, Lý Xuyên, Lưu Nhã Cầm, Trần Thư Văn, Trương Quân Hà, v.v. cung cấp; bìa và trình bày do Văn Lỗ Studio, v.v. thiết kế.

🎯 Mục tiêu học tập

1. Khái quát nguồn gốc con người từ vượn cổ đại, mô tả những thay đổi về hình thái cấu trúc và lối sống trong quá trình tiến hóa từ vượn thành người.
2. Phân biệt được sự kiện khoa học và quan điểm, đồng thời hiểu được quá trình sinh nở và kỹ thuật "Thụ tinh trong ống nghiệm".
3. Nhận biết những thay đổi sinh lý và tâm lý ở tuổi dậy thì, hình thành thói quen vệ sinh tốt ở tuổi dậy thì.
4. Kể tên được sáu loại chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể và vai trò của chúng, đồng thời thử nghiệm xác định năng lượng trong thực phẩm.
5. Mô tả được thành phần của hệ tiêu hóa, khái quát quá trình tiêu hóa thức ăn và hấp thụ chất dinh dưỡng.
6. Giải thích đặc điểm cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng, giải thích tại sao ruột non là cơ quan hấp thụ chính.
7. Kể tên chính xác các cơ quan của hệ hô hấp và nhận biết thông tin dinh dưỡng chính trong bảng thành phần thực phẩm.
8. Giải thích cấu trúc đường hô hấp thích nghi với chức năng xử lý không khí như thế nào, đồng thời hiểu được khả năng xử lý không khí có hạn của đường hô hấp.
9. Thông qua thí nghiệm mô phỏng chuyển động của cơ hoành, trình bày mối quan hệ giữa sự thay đổi thể tích lồng ngực và hô hấp, đồng thời có thể giải thích các vấn đề thực tế trong cuộc sống như chạy đường dài, cấp cứu đuối nước.
10. Nhận biết được các thành phần của máu (huyết tương và tế bào máu) và mô tả chức năng chính của từng thành phần.

🔹 Bài 1: Nguồn gốc con người: Từ tiến hóa đến phát triển

Tổng quan: Bài học này bao gồm toàn bộ quá trình nguồn gốc loài người, sinh sản và phát triển cùng những thay đổi ở tuổi dậy thì. Bắt đầu từ hành trình tiến hóa từ vượn cổ đại đến con người hiện đại, thông qua bài tập kỹ năng phân biệt "sự kiện" và "quan điểm", đi sâu tìm hiểu ý nghĩa sinh lý của việc sinh nở, sự phát triển của công nghệ hỗ trợ sinh sản (Thụ tinh trong ống nghiệm), cũng như những thay đổi mạnh mẽ về thể chất và tâm lý ở nam và nữ khi bước vào tuổi dậy thì và vệ sinh chăm sóc sức khỏe.

Kết quả học tập:

• Khái quát nguồn gốc con người từ vượn cổ đại, mô tả những thay đổi về hình thái cấu trúc và lối sống trong quá trình tiến hóa từ vượn thành người.
• Phân biệt được sự kiện khoa học và quan điểm, đồng thời hiểu được quá trình sinh nở và kỹ thuật "Thụ tinh trong ống nghiệm".
• Nhận biết những thay đổi sinh lý và tâm lý ở tuổi dậy thì, hình thành thói quen vệ sinh tốt ở tuổi dậy thì.

🔹 Bài 2: Dinh dưỡng của cơ thể người: Nguồn năng lượng, tiêu hóa và hấp thụ

Tổng quan: Bài học này giới thiệu chi tiết về sáu loại chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể (Carbohydrate, Chất béo, Protein, Nước, Chất khoáng, Vitamin) và chất dinh dưỡng thứ bảy (Chất xơ) cùng chức năng và nguồn gốc. Thông qua việc học về cấu tạo hệ tiêu hóa và đặc điểm cấu trúc của ruột non, học sinh sẽ hiểu được thức ăn được chuyển hóa từ các phân tử lớn thành các chất phân tử nhỏ có thể hấp thụ như thế nào, và cuối cùng, thông qua "Tháp dinh dưỡng cân bằng" và kiến thức về an toàn thực phẩm, xây dựng thói quen ăn uống khoa học và ý thức sống lành mạnh.

Kết quả học tập:

• Kể tên được sáu loại chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể và vai trò của chúng, đồng thời thử nghiệm xác định năng lượng trong thực phẩm.
• Mô tả được thành phần của hệ tiêu hóa, khái quát quá trình tiêu hóa thức ăn và hấp thụ chất dinh dưỡng.
• Giải thích đặc điểm cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng, giải thích tại sao ruột non là cơ quan hấp thụ chính.

🔹 Bài 3: Hô hấp của cơ thể người: Cấu tạo hệ thống và trao đổi khí

Tổng quan: Bài học này bao gồm phân tích toàn diện từ nghề nghiệp liên quan đến sinh học (Chuyên gia dinh dưỡng) đến hệ hô hấp của con người. Trọng tâm là thảo luận về cấu trúc của hệ hô hấp, phân tích chi tiết cách đường hô hấp xử lý không khí hít vào để "làm ấm, làm ẩm, làm sạch", và thông qua các thí nghiệm trình diễn, tiết lộ nguyên lý động lực học của quá trình trao đổi khí giữa phổi và môi trường bên ngoài (hoạt động hô hấp).

Kết quả học tập:

• Ghi nhớ và Mô tả: Kể tên chính xác các cơ quan của hệ hô hấp và nhận biết thông tin dinh dưỡng chính trong bảng thành phần thực phẩm.
• Hiểu và Phân tích: Giải thích cấu trúc đường hô hấp thích nghi với chức năng xử lý không khí như thế nào, đồng thời hiểu được khả năng xử lý không khí có hạn của đường hô hấp.
• Thí nghiệm và Ứng dụng: Thông qua thí nghiệm mô phỏng chuyển động của cơ hoành, trình bày mối quan hệ giữa sự thay đổi thể tích lồng ngực và hô hấp, đồng thời có thể giải thích các vấn đề thực tế trong cuộc sống như chạy đường dài, cấp cứu đuối nước.

🔹 Bài 4: Vận chuyển các chất trong cơ thể người: Cốt lõi của tuần hoàn máu

Tổng quan: Thiết kế bài học này bao gồm ba thành phần cốt lõi của hệ thống tuần hoàn máu trong cơ thể người: Máu, Mạch máu và Tim. Thông qua việc tìm hiểu thành phần và chức năng của máu, đặc điểm cấu trúc của mạch máu và cơ chế bơm máu của tim, học sinh sẽ xây dựng được bức tranh toàn cảnh về sự vận chuyển chất trong cơ thể và nắm vững các phương pháp nghiên cứu khoa học thông qua quan sát hiển vi và ghi chép dữ liệu.

Kết quả học tập:

• Nhận biết được các thành phần của máu (huyết tương và tế bào máu) và mô tả chức năng chính của từng thành phần.
• Phân biệt được động mạch, tĩnh mạch và mao mạch, đồng thời giải thích đặc điểm cấu tạo phù hợp với chức năng của chúng.
• Mô tả được cấu trúc của tim, chức năng của van tim và đường đi hoàn chỉnh của tuần hoàn máu (vòng tuần hoàn lớn, vòng tuần hoàn nhỏ, vòng tuần hoàn vành).

🔹 Bài 5: Bài tiết chất thải trong cơ thể và an toàn truyền máu

Tổng quan: Nội dung bài học này bao gồm lịch sử tiến hóa nhận thức của con người về tuần hoàn máu, nguyên tắc cốt lõi về lượng máu và truyền máu an toàn, cũng như duy trì sức khỏe tim mạch. Học sinh sẽ xây dựng quan điểm khoa học dựa trên bằng chứng thông qua việc tìm hiểu thí nghiệm của Harvey và sự phát hiện ra hệ thống nhóm máu ABO, đồng thời hiểu được tầm quan trọng của "truyền máu thành phần" và "hiến máu tình nguyện" trong y học hiện đại, đồng thời bước đầu tìm hiểu cơ sở sinh lý của việc bài tiết chất thải trong cơ thể người.

Kết quả học tập:

• Tìm hiểu về lịch sử phát hiện ra tuần hoàn máu, nhận biết vai trò thúc đẩy của phương pháp thực nghiệm đối với sự phát triển của sinh lý học.
• Nắm vững các loại của hệ thống nhóm máu ABO và nguyên tắc truyền máu an toàn, hiểu được mối quan hệ giữa lượng máu và sức khỏe.
• Đồng tình với chế độ hiến máu tình nguyện, hiểu được ưu điểm của truyền máu thành phần và phòng chống bệnh tim mạch.

🔹 Bài 6: Điều hòa các hoạt động sống của cơ thể người: Thần kinh và nội tiết

Tổng quan: Nội dung bài học này bao gồm toàn bộ quá trình cơ thể người cảm nhận môi trường bên ngoài (thị giác và thính giác), xử lý thông tin (cấu tạo của hệ thần kinh và cơ chế phản xạ) và điều hòa bên trong (điều hòa nội tiết). Thông qua việc tìm hiểu cấu trúc của mắt và tai cùng vệ sinh chăm sóc sức khỏe, nắm vững đơn vị cơ bản của hệ thần kinh - tế bào thần kinh và cấu trúc của cung phản xạ, cũng như vai trò điều hòa của các tuyến nội tiết chính đối với hoạt động sống, học sinh có thể hiểu được cơ thể người đạt được sự phối hợp và thống nhất các hoạt động sống thông qua cơ chế "điều hòa thần kinh là chủ yếu, điều hòa nội tiết là hỗ trợ".

Kết quả học tập:

• Nhận biết và Mô tả: Mô tả chính xác cấu trúc của mắt và tai, nói được quá trình hình thành thị giác và thính giác; nhận biết các bộ phận cấu tạo của hệ thần kinh và các tuyến nội tiết chính.
• Phân tích và Ứng dụng: Phân biệt được phản xạ đơn giản và phản xạ phức tạp, giải thích thành phần của cung phản xạ và phân tích các bệnh do rối loạn hormone gây ra.
• Thực hành và Sức khỏe: Nắm vững "ba cần" và "bốn không" để phòng cận thị, xác định tốc độ phản xạ thông qua thí nghiệm và xây dựng ý thức bảo vệ các giác quan và sức khỏe hệ thần kinh.

🔹 Bài 7: Tác động của hoạt động con người đến sinh quyển

Tổng quan: Bài học này nhằm khám phá mối quan hệ phức tạp giữa hoạt động của con người và sinh quyển. Khóa học bao gồm áp lực của sự gia tăng dân số lên môi trường, tác động tích cực và tiêu cực của hoạt động con người, tác hại của sinh vật xâm lấn, và đặc biệt tập trung nghiên cứu tác động cụ thể của ô nhiễm môi trường như mưa axit lên sinh vật. Thông qua các thí nghiệm mô phỏng và nghiên cứu, hướng dẫn học sinh xây dựng ý thức bảo vệ môi trường khoa học và quan điểm phát triển bền vững.

Kết quả học tập:

• Phân tích và Vẽ biểu đồ: Phân tích dữ liệu tăng dân số, vẽ biểu đồ cột, làm rõ tác động của tăng dân số lên tài nguyên và môi trường.
• Nhận biết và Đánh giá: Phân biệt các hành vi phá hoại và cải thiện môi trường sinh thái của hoạt động con người, hiểu định nghĩa về sinh vật xâm lấn và tác hại của chúng đối với cân bằng sinh thái.
• Nghiên cứu và Thí nghiệm: Nắm vững nguyên nhân hình thành mưa axit, tiêu chuẩn pH, và có thể thiết kế thí nghiệm mô phỏng để nghiên cứu tác động của mưa axit lên sinh vật (ví dụ: sự nảy mầm của hạt).